ET-TAHAVİ

ET-TAHAVİ

Adı İmam Ebu Cafer Ahmed b. Muhammed b. Selame b. Abdi’l-Melik el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî et-Tahavî olan müellif Tahavî nisbesi ile maruftur. Öğrencisi İbn Yunus’un rivayetine göre 239 yılında doğmuş, 321 tarihinde vefat etmiştir.

Tahavî’nin ailesi de ilim erbabındandır. Babası ilim ehlinden, şair ve rivayet ilimlerinde söz sahibi bir zattır. Annesi de İmam Şafi’nin ders haklarına katılan şafi mezhebi alimleri arasında sayılır. Dayısı İmam Şafi’nin yakın arkadaşları arasında en fakih ve onun ilmini neşreden İmam el-Münzenî’dir.

20 yaşına geldiğinde eski görüşlerinden dönerek fıkıh usulünde İmam Ebu Hanife’nin görüşlerini benimsemiştir. Buna sebep olara da; daysının İmam A’zamın kitaplarını çokça mütalaa ettiğini, onları çokça incelediğini ve bu kitaplardan etkilendiğini gördüğünden Hanefi mezhebine geçtiğini belirtir. Ayrıca bundan başka da bazı sebepler ortaya koyar. İmam şafinin ileri gelen arkadaşları ile Hanefi mezhebine mensup ilim adamları arasında cereyan eden ve kendisinin de hazır bulunduğu bir tartışmanın neden olduğu belirtilir. Yine her ikim mezhebe dair yazılmış eserler ve bunların her birisinde hakkında ihtilafa düşülmüş konularda diğerlerinin görüşlerinin reddedilmesi. El-Münzeni “el-Muhtasar” adlı eserini telif etmiş ve bir çok meselede Ebu Hanife’nin görüşlerini reddetmiş ve bunu üzerine de Kadı Bekrar b. Kuteybe onun görüşlerini reddeden bir eser kaleme almıştır.

Bunlar yanında onun ilim anlayışındaki gayreti ve içtihat edebilmek amacı ile her iki mezhebin görüşlerini detaylı bir şekilde tetkik etme imkanı bulmuştur. Onu hakkında konuşan pek çok alim onun büyük bir ilim adamı olduğu, hafız, oldukça sağlam bir fakih olduğu, güvenilir, hadis ilminde söz sahibi, tasnif konusunda basiret sahibi biri olduğu konularında ittifak etmişlerdir.

İslâm ilimleri alanında pek çok eser telif etmiştir. Tarihçiler ona otuz dolayında eser nispet etse de onu nemli eserleri şu şekilde sıralanabilir.

1- Şerh-u Meâni’l-Âsâr

2- Şerh-u Müşkili’l-Âsâr

3- Hanefi fıkhına dair Muhtasaru’t-Tahavî

4- Sünenü’ş-Şafiî

5- El-Akaidü’t-Tahavîyye

6- Eş-Şurutü’s-Sağır[1]

EL-AKAİDÜ’T-TAHAVİYYE

Kitabın asıl adı “Beyanü Akâîdi Ehli’s-Sünne ve’l-Cemaa”dır. Risalede başta Tevhid konusu olmak üzere kelâm meseleleri klasik kelâm tasnifi içerisinde ele alınır. Ehl-i Sünnet esasları üzeine ve özellikle İmam A’zam ve talebeleri İmam Yusuf ve İmam Muhammed’in görüşlerine yer vermiştir. Eserde kelemi görüşler tartışmalara girilmeden aktarılmıştır. Çok uzun olmayan kısa bir risale olmasına karşın İmam A’zam’a nisbet edilen itikadi görüşlerin ilk ve doğru şekilde tesbit eden ilk kaynaklardan biri olması açısından önemlidir.

Eser Allah’ın birliği zat ve sıfatları açısından ele alınır ve Allah’ın sıfatlarında herhangi bir değişmenin söz konusu olmayacağı hususu özellikle belirtilerek sıfatlarla ilgili konular tevillere girilmeden kabul edilmesi gerekliliği üzerinde durulmuştur. Nübüvvet konusunda sadece peygamberimizin nübüvveti üzerinde durulmuştur. Kuranın Allah’ın kelâm sıfatının bir tecellisi olduğu ve mahluk olmadığı nakli delillerle ispat edilmeye çalışılır. Risalede istitaatın fiilden önce de var olduğu kabul edilmek sureti ile Ehl-i Sünnet açısından orijinal bir tebitte bulunur. Risalede işlenen diğer bir konuda içtimai yapının huzur ve selametidir. Müslümanların imam ve halifelerine günah işlemeyi emretmedikleri sürece Allah’a itaat gibi farz telakki edilir. Hemen hemen tüm kelami görüşler tartışmaya girilmeden değinilmiştir. Eserin sonunda Müşebbihe, Cebriye, Cehmiyye ve Kaderiye gibi fırkaların görüşlerinden sakınmak gerekliliği vurgulanmıştır. [2]

---

[1] İbn Ebi’l-İzz el-Hanefi, el-Akaidü’t-Tahavîyye, çvr. M.Beşir Eryarsoy, Guraba Yay.İstanbul 2002, s. 7-10

[2] Arif Aytekin, “el-Akidetü’t-Tahavîyye” , DİA, III, s. 259-260